برگی از گذشته بهسود ۵
سرگذشت درههای کلوخانه، موشک، کتهخاک و جنگلمرده در غرب بهسود
………..
دره پرآب، نسبتاً گرم و حاصلخیزِ کلوخانه (کلانخانه)، وساحه موشک و کتهخاک، در تقسیمات میان فرزندان بابه ولی از مارخانه درغرب بهسود، سهم فرزندش رضا و محل سکونت اعقاب او بود. همچنین ساحه بالاتر از بومسنگ آجه، در سرِ دره کتهخاک (ناوه جنگجای)، سهم اعقاب میرشادیبیگ و دره جنگلمرده سهم فرزندان یوسف، چهارمین پسر بابا ولی، به شمار میرفت.
پس از وقوع سیلابی سهمگین و ویرانگر، تمام این درهها، بهویژه ساحات مسکونی فرزندان رضا در کلوخانه، موشک و کتهخاک، بهگونهای وحشتناک تخریب شد. در پی این حادثه، طایفه پرجمعیت رضا ناگزیر شدند دستهجمعی از بهسود کوچ کرده و رهسپار غور و سرزمینهای چهار ایماق شوند.
با رفتن طایفه رضا به سوی غور، این دره طولانی و حاصلخیز خالی از سکنه ماند. در آن میان، میرزمان، از اعقاب یوسف ولی، که دره کمآسیب دیده ترِ جنگلمرده به او تعلق داشت، مجبور بود فاصله طولانی میان شیوهقلگردم تا جنگلمرده را از میان این مناطق ویرانشده رفتوآمد کند.
در همین زمان، ساحههای خالی از سکنه فرزندان رضا، بهتدریج در معرض سرازیر شدن جمعیت طایفه منسجم و درآن دوره قدرتمند دهمردگان از منطقه سرخآباد قرار گرفت. با افزایش جمعیت دهمردگانیها در این مناطق، مزاحمتها برای میرزمان و اعقاب یوسف نیز بیشتر شد.
سرانجام، میرزمان به همراه چند تن از عموزادگان میرشادیبیگی خود، دو برادر ماجراجو از طایفه دهمردگان، به نامهای «ساکه» و «نفس» را به قتل رساندند.
پس از این رویداد، حضور دهمردگانیها در منطقه بیشتر شد و در پی خونخواهی این دو برادر، موشک و کتهخاک عملاً به دیه خون آنان تبدیل شد و از کنترل اعقاب بابا ولی بیرون رفت. مالکیت فرزندان یوسف بر دره جنگلمرده نیز گسسته و مالکیت آن عملاً ناممکن گشت.
بدین ترتیب، هر سه ساحه موشک، کتهخاک و جنگلمرده تحت سیطره و مالکیت ساکنان جدید درآمد.
دهمردگانیها بهزودی مناطقی را که پس از کوچ طایفه رضا به سوی ایماقها مخروبه و متروک مانده بود، دوباره آباد کردند و سرسبز ساختند. این درههای آبدار و علفخیز، با ساکنان جدید، بهمرور زمان به یکی از ساحات پرجمعیت و مهم طایفه دهمردگان تبدیل شد.
بعدها در نیمه دوم قرن نوزدهم، بهویژه در روزگار امیر عبدالرحمان خان، سه شخصیت مهم از میان دهمردگان در این ساحات ظهور کردند:
بندعلی در موشک، حسامالدین در شیونهقلاع، و ملا کلبعلی در شترمردهِ دره کتهخاک.
هر یک از این سه تن سرنوشت متفاوتی یافتند و در تحولات این منطقه نقش و جایگاه ویژهای پیدا کردند؛ داستان زندگی و سرنوشت آنان را در بخش بعدی این روایت تاریخی دنبال خواهیم کرد.
دوستان اگر عکس از قلعه های مخروبه طایفه رضا در دهن ناوه مارکنده و پایین تراز بازار موشک که چندسال پیش هردو در پروژه به سازی سرک گردن دیوال/ هرات معدوم الاثر شد و هم چنین از دیوار قلعه دان آب ربدو که تاهنوز بدلیل بالا بودن درکمر کوه باقی است داشته باشید برایم ارسال کنید ممنون میشوم.
